جلال مرادی ـ روان شناس بالینی
در بین مردم به طور عمومی از این اختلال به عنوان یک مشکل بیرونی یاد می کنند و آن را به حمله (خفتو، شووه ، شبح و...) در هنگام خواب برای تسخیر جسم انسان نسبت می دهند. البته در این زمینه داستان ها و برداشت مردم باور به این موجود را بیشتر کرده است و برای مقابله با این مشکل در افراد از ابزارهای هم چون بند شلوار، سوزن، سنجاق سینه و باورهای دینی هم چون خواندن آیت الکرسی، و قرار دادن قرآن در زیر سر استفاده می شود. و به نحوی تلقینی باور دارند وجود این کارها و قرار گرفتن فردی نترس و یا مومن در کنار فردی که مورد حمله قرار می گیرد در رفع مشکل تاثیر گذار خواهد بود. ولی این موضوع ماهیتی اختلالی دارد که با شناخت جنبه های زیستی، روانی می توان آن را بر طرف کرد.
«فلج خواب (Sleep paralysis) یکی از اختلال های خواب است و علایم آن در هنگام خواب رفتن و یا بیدار شدن پیدا می شود. در این هنگام فرد توانایی انجام اعمال ارادی را از دست می دهد. غالباً بیمار کاملاً هوشیار است. این حملات گاهی تا چند دقیقه طول می کشد و گاهی فرد می تواند با ایجاد حرکاتی در چشم های خود حمله را متوقف نماید. این حملات فوق العاده ناخوشایند است . گاهی نیز در هنگام به خواب رفتن یا بیدار شدن توهماتی پیدا می شوند که به صورت بینایی، شنوایی، و لامسه بوده و در بسیاری از افراد سالم نیز مشاهده می شود. توهماتی که در هنگام خواب پیدا می شوند، توهمات هیپنو گوجیک (Hypnogogichallucinations) نامیده می شود. گاهی توهمات هیپنو گوجیک همراه فلج خواب مشاهده می شود. اتوسکپی (Auto scopy) تجربه ای است که فرد تصویر خودش را می بیند و می داند که این تصویر متعلق به خودش می باشد و گاهی شبح در آینه نامیده می شود . این تجربه از نوع توهم های بینایی است. پیدایش این تصویر با اراده بیمار نمی باشد. این علامت ممکن است در انواع روان پریشی ها و یا اختلالات دیگر نیز مشاهده شوند و تحت عنوان (Autoscopichallucination) می شود. » (غفاری نژاد 1379)
یکی از شایع ترین اختلال های مرتبط با فلج خواب صرع است . کاهش اکسیژن، مشکلات تنفسی، افسردگی، دلیریوم، روان پریشی ، اختلال در عملکرد نیکره راست و چپ مغز، اختلال های عصب شناسی، یا خستگی بیش از حد از عوامل بروز این حمله هستند.
علت این اختلال می تواند ناشی از عملکرد مغز، نقش ساقه مغز، سیستم لیمبیک و قطعه پری فرونتال باشد که در بروز اختلال هراس نیز نقش دارند.
با توجه به مطالعات توهمات اتو سکوپیک بیشتر مربوط به قطعه پس سری – گیجگاهی راست مغز است بنابراین آسیب یا احتمال آسیب شاید این پدیده را بیشتر کند. همچنین مشاهده آن در بیماران مصروع و بیماران روانی، فرضیه وجود ترس شدید در این افراد را تایید کرده است.
طبق تحقیق فوکودادر ژاپن، 8/39 درصد از افراد به ظاهر سالم فلج خواب را تجربه کرده اند. البته نشان می دهد که 98 درصد افرادی که تجربه فلج خواب داشته اند، حداقل یک علامت روانی داشته اند. در مطالع ای در چین میزان 37 درصد گزار ش شده است.
در مرحله اول فرد باید ارزیابی جسمی شود تا از عدم وجود مشکلات جسمی و مغزی اطمینان حاصل کرد. در صورت بروز مشکلات روانی از طریق دارو درمانی (ضد افسردگی و یا ضد اضطراب) می تواند علائم را کاهش داد. مصرف ایمی پرامین در رفع علائم تاثیر خوبی داشته است. ( غفاری نژاد 1379)
همچنین در بحث روان درمانی آموزش آرام سازی و حساسیت زدایی تدریجی در کاهش اضطراب تاثیر مطلوبی خواهد داشت بنابراین رفتار درمانی و تکنیک گفتار درمانی دیالیکتیکی در رفع مشکلات اضطرابی و بهبود اختلال فلج خواب تاثیر گذار خواهد بود.
منبع:
- انجمن روان شناسی آمریکا . متن تجدید نظر شده راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی.(2000). {ویرایش چهارم}. مترجمان: نیکخو، محمد رضا؛ آوادیس یانس هامایاک. {ویرایش 2}. تهران: انتشارات سخن.
- غفاری نژاد، علیرضا. (1379). گزارش یک مورد اختلال هراس شبانه همراه با حملات فلج خواب و تجربه خروج روح از بدن. مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان. دوره هشتم، شماره یک، ص 65-61.
