تحلیل شعر برف اثر ممد ابراهیموو
شاعر رودخانه های خروشان
ممد ابراهیموو در 14 اکتبر سال 1933 میلادی در روستای «نورس» در منطقه «شاه بوز» جمهوری خود مختار نخجوان متولد شد.
نام شعری او «آراز» بر گرفته از نام رودخانه ای است که به هنگام تقسیم شدن آذربایجان در 185 سال پیش، به مرز جدا کننده آذربایجان کنونی و ایران تبدیل شده است.
آراز دانش آموخته دانشکده جغرافیا در موسسه علوم تربیتی جمهوری آذربایجان در فاصله سال های 1950 تا 1954 است.
پس از آن او سال های 1961 تا 1963 در ویراستاری انتشارات معارف در باکو کار کرد و در سال های بعد در مجله ادبی الدوز و روزنامه ادبیات و اینجه صنعت مشغول به فعالیت شد.
او افتخارات زیادی را از آن خود کرده است که از جمله آنها: قهرمان کار فرهنگی، جایزه برجسته جمهوری، شاعر مردمی و جایزه استقلال را نام برد.
از آثار او می توان به «نغمه عشق»، «پدر سه پسر»، «دنیا از آن تو، دنیا از آن من» و «صدای نوشته شده روی صخره ها» اشاره کرد. ممد آراز در اول دسامبر سال 2004 در باکو در گذشت (به نقل از روزنامه همشهری 1389)[1].
برف
از دور دیدم که می نگرم سپید ـ سپید، تمیز ـ تمیز
نزدیک که می شوم کرمی افتاده روی برف
به یاد می آورم که بعضی وقت ها حس ما هم این گونه است:
چه قدر فریب سپیدی ها را می خورد.
دلسوزی هایی می بینیم، با سان پوششی که آسترش از خار و رویه اش از ابریشم.
در وعده ها دیدیم، مانند شاپرک
ما را به کودک فریب خورده بدل می کند
از دور که می نگرم، سپید ـ سپید، زیبای زیبا
نزدیک که می شوم، برف کپک زده است.
دلم نباید برنجد از چشمم
قلبم نیز چشمم را بسیار فریب داده است.
تحلیل شعر برف
این شعر به یکی از نظریه های معروف روان شناسی می پردازد که اعتقاد دارد باورهای شناختی غلط باعث برداشت نادرست فرد از محیط می شود و شناخت فرد از محیط را تحت تاثیر باور های غیر منطقی خود قرار می دهد. در این شعر به درستی به تحریف ها و خطا های شناختی اشاره شده است و نکاتی را به انسان یادآور می شود تا انسان ها را در فهم واقعیت یاری دهد و برداشت درست را از طریق استفاده از باورهای منطقی، ملاک شناخت و تصمیم گیری در افراد می داند.
البته از لحاظ روانی این گونه تفکر، اگر وسیع و فراگیر مورد استفاده قرار گیرد به خاطر بدبینی و بدگمانی موجب مشکلات ارتباطی بین خود و اطراف خواهد شد. و نوعی اختلال شخصیت تشخیص داده خواهد شد.
تحلیل اجتماعی دوران زندگی شاعر نیز جالب توجه است. این شاعر در اتحاد جماهیر شوروی در آذربایجان زندگی می کرد، در آن دوران آداب و رسوم، زبان، و دین خرده فرهنگ ها به نفع اعمال سیاست های مسکو و حزب کمونیست سرکوب می شد. در چنین موقعیتی این نوع بدگمانی محیطی را در اشعار این شاعر می توان به خوبی یافت، چون رنگ و لعاب شعارهای کمونیستی «برابری اجتماعی و اقتصادی» بود؛ در حالی که شاعر خود در آن اجتماع همه رویداد ها و واقعیت ها را می دید و لمس می کرد و آن شعارهای رویایی و عوام فریبانه برای او جذابیتی نداشت و با این چنین شعرهای واقعیت اصلی را به مردم گوشزد می کرد.
برای درک یک شعر و تحلیل درست آن باید علاوه بر شناخت روحیه و حالت شخصیتی شاعر به مسائل اجتماعی و فرهنگی غالب دوران او نیز اطلاع و آگاهی نسبی داشته باشیم. البته هایدگر در کتاب پرسش های بنیادین معتقد بود که نظریات و افکار برخی از بزرگان متاثر از زمان و زندگی شخصی آنها نیست و برای تحلیل یک اثر نیازی به مطالعه بیوگرافی نویسنده و خالق اثر نیست و باید خود اثر مورد مطالعه قرار گیرد، البته این موضوع شاید در فلسفه مصداق درستی داشته باشد ولی در ادبیات آثار به وجود آمده را نمی توان با مطالعه خود اثر به تنهایی تحلیل کرد. هم چنین در علوم اجتماعی و رفتاری سعی دارند افراد، آثار و موقعیت ها را از طریق مطالعه فردی، روانی، اجتماعی و فرهنگی و درک تاریخی تحلیل و توصیف کنند.
جلال مرادی
کارشناسی ارشد روان شناسی بالینی
