جلال مرادی ـ روان شناس بالینی
اختلال افسردگی دارای چه علائمی است؟
ویژگی عمده اختلال افسردگی یک دوره زمانی حداقل 2 هفته ای است که در ضمن آن یا خلق افسرده یا بی علاقگی و یا فقدان احساس لذت تقریباً در همه فعالیت ها وجود دارد. در کودکان و نوجوانان ، خلق ممکن است تحریک پذیر باشد تا غمگین.
الف ـ همچنین فرد باید دست کم چهار نشانه دیگر از فهرست زیر را داشته باشد: تغییر در اشتها یا وزن ( کاهش قابل ملاحظه وزن بدون پرهیز یا رژیم غذایی خاص یا افزایش قابل ملاحظه وزن)، خواب (بی خوابی یا خواب زدگی تقریباً همه روزه)، و فعالیت روانی ـ حرکتی (بی قراری یا کندی روانی ـ حرکتی که صرفاً احساسی نبوده و از سوی دیگران قابل مشاهده باشد)؛ کاهش انرژی؛ احساس بی ارزشی یا گناه؛ اشکال در تفکر، تمرکز یا تصمیم گیری (کاهش توانایی تفکر یا تمرکز، یا بی تصمیمی) ؛ یا افکار عود کننده درباره مرگ و خودکشی؛ طرح نقشه و یا اقدام به خودکشی.
ب ـ این نشانه به دلیل مشکلات جسمی و اختلال های دیگر ایجاد نشده باشد.
ج ـ نشانه ها موجب پریشانی یا اختلال قابل ملاحظه بالینی در زمینه های کارکرد اجتماعی، شغلی، یا سایر زمینه های مهم شده باشد.
دـ نشانه ها ناشی از اثرات فیزیولوژیایی مستقیم مواد ( مانند سوء مصرف مواد، دارو یا درمان داروی) یا یک بیماری جسمانی (کم کاری تیروئید ) نباشد.
هـ ـ نشانه ها بر اثر دغدیدگی فرد نباشد.
میزان شیوع این اختلال در بین زنان بیشتر از مردان است . البته در فرهنگی های مختلف مواردی مانند کسالت، غمگینی بدون در نظر گرفتن موارد تشخیص به افسردگی نسبت داده می شود و این در حالی است که فرد که علائم و نشانه های افسردگی را ندارد.
میزان شیوع از 10 تا 25 درصد برای زنان و از 5 تا 12 درصد برای مردان متغییر است و به طور کلی بین 5 تا 9 درصد در نوسان است. افسردگی خود به انواع مختلفی تقسیم می شود که می توان به طور خلاصه به موارد زیر اشاره کرد:
ـ اختلال افسردگی عمده (دوره منفرد و عود کننده)، اختلال افسرده خویی، اختلال دو قطبی نوع II (مختلط، نامشخص هیپومنیک و افسرده) و اختلال ادواری خویی.
میزان درمان و نحو کار کردن با این اختلال ها به تناسب شدت و نوع اختلال و مشکلات همراه متفاوت است ولی به طور کلی الگوی فصلی بر همه آنها تاثیر مستقیم دارد.
فصل چه تاثیری در اختلال های افسردگی دارد و به چند دسته تقسیم می شود؟
شاخص با الگوی فصلی می تواند برای الگوی دوره های افسردگی عمده در اختلال دو قطبی نوع I ، اختلال دو قطبی نوع II ، یا اختلال افسردگی عمده عود کننده به کار گرفته شود. ویژگی اصلی آن شروع و بهبود دوره های افسردگی عمده در روزهای معینی از سال است. در بسیاری موارد ، دوره ها در پاییز یا زمستان شروع شده و در بهار بهبود می یابند.
دوره افسردگی فصلی باید به طور قابل ملاحظه ای بیشتر از همه دوره های افسردگی غیر فصلی در طول زندگی فرد باشند . این شاخص برای آن دسته از وضعیت هایی که الگوی رخدادشان بر اساس محرک های تنش زای روانی ـ اجتماعی فصلی ( مانند بیکاری فصلی یا برنامه تحصیلی فصلی) توجیه بهتری دارند، به کار برده نمی شود. اغلب شروع افسردگی با الگوی فصلی بر حسب بی حالی، خواب زدگی، پرخوری، افزایش وزن و اشتیاق یا هوس برای کربوهیدرات ها مشخص می شوند. و تا اواسط بهار ادامه خواهند داشت و در بهار و تابستان بهبود نسبی پیدا می کنند و در پاییز و زمستان دوباره اوج می گیرند.
اختلال افسردگی با الگوی فصلی به چه میزان شیوع دارد؟
جوان ها بیشتر در معرض دوره های افسردگی زمستانی قرار دارند. 60 تا 90 درصد مبتلایان به الگوی فصلی را زنان تشکیل می دهند.
البته الگوی فصلی نباید با بیکاری در فصل زمستان منظور شود و این نوع اختلال به طور عمده خاصیت فصلی دارد تا عوامل محیطی و اجتماعی. یکی از راه های تشخیص این نوع اختلال دو سال عود افسردگی در پاییز و زمستان و بهبود نسبی در بهار است.
راه کارهای پیشگیری از تشدید و درمان اختلال افسردگی با الگوی فصلی چیست؟
ـ استفاده از نور لطیف درخشان.
ـ بهبودی های کامل معمولاً در بهار صورت می گیرد.
ـ بهترين نتايج با انجام روان درماني يا مشاوره همراه با دارو درماني حاصل ميشوند. که شامل موارد زیر می شود:
شناخت درمانی يا رفتار درماني (هدف آن تغيير افكار منفي به افكار مثبت است و آگاهی از وضعیت خود)؛ اصلاح روابط بين فردي (هدف آن بهبود برقراري روابط با ديگران است)؛ پيوستن به گروههاي حمايتي: اين گروهها به بسياري از افراد كمك ميكنند كه در جمعي كه همگي مشكلات كمابيش مشابهي دارند، مشكلات خود را مطرح كنند و در اين بين، بذر دوستيهاي زيادي نيز ريخته خواهد شد.
منابع :
- انجمن روان شناسی آمریکا . متن تجدید نظر شده راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی.(2000). {ویرایش چهارم}. مترجمان: نیکخو، محمد رضا؛ آوادیس یانس هامایاک. {ویرایش 2}. تهران: انتشارات سخن.
