جلال مرادی
روانشناس بالینی
ورود خودرو به زندگی بشر سرعت را به ارمغان آورد. اگرچه این وسیله در کاهش مسافت ها و رفع محدودیت های بشر تاثیر به سزایی داشت ولی مشکلاتی را نیز برای جامعه ایجاد کرده است که همین مشکلات ضرورت تدوین قوانین استفاده از این وسیله را مورد توجه قرار داد. قوانین راهنمایی و رانندگی برای رفع و کاهش این مشکلات تدوین شده و در حال اجرا است.
نشانهای راهنمایی و رانندگی به سه دسته تقسیم میشوند، دسته اول نشانهای بازدارنده راهنمایی و رانندگی هستند، از این گروه تابلوها میتوان به بوق زدن ممنوع، منطقه ایستادن ممنوع و توقف ممنوع اشاره کرد. دسته دوم تابلوهای هشدار دهنده یا اخطاری هستند، جاده باریک میشود، گذرگاه عابر پیاده و کارگران مشغول کار هستند از این دسته علائم هستند. دسته سوم به تابلوهای آگاهی دهنده یا اخباری معروف هستند. پایان منطقه محدوده سرعت، تونل و بیمارستان در این طبقه قرار دارند .ولی آیا این تمام قوانینی است که بایستی توسط شهروندان رعایت شود ؟ به راستی که جواب این سوال خیر است.
دسته ای از رفتارها شاید قابل کنترل نباشند و قوانینی برای آنها تدوین نشده باشد؛ ولی افراد جامعه باید برای آسایش خود و دیگران از رفتارهایی پیروی کنند تا آسیب های ناشی از آنها به حداقل برسد . یکی از این دسته رفتار های خطر آفرین، آلودگی صوتی است. که بخشی از آن باید توسط خودروسازان رعایت شود؛ بخشی توسط مدیران راه سازی ، از طریق بهینه سازی جاده ها ، ایجاد موانع کاهش صدا و... ؛ و بخش زیادی از آن توسط شهروندان کنترل شود.
نادیده گرفتن این مقوله آسیب جبران ناپذیری به دنبال خواهد داشت و بایستی این موضوع را درک کنیم که خود و خانواده هایمان جزئی از این شهروندان هستیم!
آلودگی صوتی شایع ترین عامل زیان آور محیط است. حداكثر سر و صدای مجاز در محیط كار و یا محل زندگی، ۸۵-۹۰ dB می باشد. صوت بیش از حد مجاز سبب ناشنوایی های حسی، عصبی و یا هر دو می گردد . افزایش فشار، قند و كلسترول خون، اضطراب، ناراحتی عصبی و اختلالات شنوایی در كودكانی كه مادران شان به هنگام بارداری در معرض سر و صدای بیش از حد مجاز بوده اند، از دیگر اثرات سوء آن بر سلامت انسان می باشد .
كاهش شنوایی ناشی از سر و صدای بلند، شایع ترین و مهم ترین علت كاهش شنوایی است كه اغلب در محیطی با شدت صوت ۸۵-۹۰ dB و بعد از گذشت سال ها ایجاد می شود . كاهش شنوایی ناشی از سر و صدا، به عوامل گوناگونی بستگی دارد كه شدت صوت، مدت تماس و حساسیت فردی از مهم ترین آنها به شمار می آیند.
عامل انسانی و رفتارهای او می تواند در کاهش یا افزایش این آسیب تاثیر گذار باشد . یکی از عواملی که باعث افزایش رفتار بوق زدن و یا آلودگی صوتی می شود ، استرس است.
استرس عاملی است که در افزایش آلودگی صوتی تاثیر زیادی دارد به این صورت که افراد برای رسیدن به محل کار، منزل و یا قرار ملاقات خود دچار استرس شده و از تاخیر، ماندن در ترافیک و یا سرعت کم خودروهای جلویی دچار درماندگی شده و از طرق مختلفی (از جمله بوق زدن) می خواهند این استرس را تخلیه نمایند و یا اینکه به دیگران هشدار دهند که عجله دارند ؛ ولی این رفتار نه تنها تاثیری بر رفع استرس شان ندارد بلکه یک فشار مضاعف ناشی از ناتوانی یا مورد توجه قرار نگرفتن، در آنها ایجاد می نماید؛ که باعث افزایش فشار شده و علاوه بر مشکلات روانی ، آسیب های جسمی را نیز به دنبال خواهد داشت.
برخی از افراد عامل بیرونی را دلیل رفتارهای خود می دانند و برای رفتاری که انجام می دهند توجیه بیرونی می آورند؛ در حالی که دیگران نیز در همان موقعیت آنها قرار دارند؛ ولی این رفتار را انجام نمی دهند.؟!
پس بایستی تاملی در رفتار خود داشته باشد و به دنبال علت رفتار و واکنش بگردند. با توجه به ماهيت رقابت طلبانه دنياي كنوني ، همراه با سرو صداهاي مزاحم و گرفتاري هاي ناشي از ترافيك و آلودگي هاي آن، پاسخ گريز يا ستيز ديگر واكنش انطباقي نيست، بلکه می تواند این نوع پاسخ گريز يا ستيز ، به الگوي رفتاري خاصي اشاره داشته باشد که روان شناسان آن را الگوي رفتاري نوع الف مي نامند.
مثلاً ببنيد سئوال هاي زير چقدر بيانگر دقيق شيوه زندگي شما هستند؟
1-آيا در قبال كارتان بيش از اندازه احساس مسئوليت مي كنيد؟
2-آيا خودتان را مجبور مي كنيد كه سريعتر و تندتر از ديگران كارها را انجام دهيد ؟
3-آيا براي برد بازي مي كنيد؟
4-آيا مشاهده فردي كه به كندي كاري را انجام مي دهد، شما را بي قرار و عصباني مي كند؟
5-آيا تند غذا مي خوريد؟
6-آيا انتظار كشيدن در صف شما را خشمگين و عصباني مي كند؟
7-آيا در مقايسه با بيشتر افراد تحت استرس بيشتري هستيد؟
پاسخ بلی به این سوالات ، مشخصه داشتن تیپ رفتاری نوع الف است.
افراد نوع الف با صفات زير مشخص مي شوند:
رقابت جويي: افراد نوع الف معمولا رقابت جو هستند، آنها آن قدر نگران موفقيت و ارزشمندي خود هستند كه فرصتي براي آرامش و تفريح و لذت بردن از زندگي ندارند.
فوريت زماني : افراد نوع الف با عجله و شتاب زده عمل مي كنند. حس مي كنند انگار وقت كافي براي انجام دادن كارهايي كه از آنها خواسته شده ندارند.
خصومت : احساس شتاب زدگي افراد نوع الف موجب مي شود كه فکر کنند، تاًخير دارند يا كسي که در سر راهشان قرار مي گيرد، موجب خشمگين شدنشان می شود. . رقابت جويي آنها مانع از ايجاد روابط صميمانه با ديگران مي شود، چون نسبت به هر كسي كه ممكن است از آنها جلو بيفتد، حالت تدافعي دارند .
نياز به كنترل دیگران : افراد نوع الف نياز بيش از حدي به كنترل وقايع زندگي خود و مدیریت رفتار اطرافيانشان دارند.
بهای رقابت جویی، فوریت زمانی ، خصومت و کنترل شدید بر رفتار خود و دیگران مشکلات جسمی و روانی شدید است این افراد به دلیل مشکلات خود نمی توانند با دیگران روابط رضایت بخشی را برقرار نمایند. و برای رسیدن به اهداف از خود، رفتارهای نابهنجار بروز می دهند.
برخی مواقع ما نیازی به مداخله سریع در امور نداریم و فرصت دادن به خود و دیگران باعث خواهد شد تا رویداد زندگی سیر طبیعی خود را طی نماید و فشار به وجود آمده کاهش یابد. مداخله غیر منطقی علاوه بر ایجاد استرس مضاعف، سبب خواهد شد فرد ، اعتماد به نفس خود را از دست بدهد و به پرخاشگری نیز منجر خواهد شد. این گونه افراد احساس می کنند در برابر مشکلات زندگی توان ایستادگی و مقابله را ندارند. برخی مواقع مشکلات به حدی بزرگ هستند که نمی توان در برابر آنها کاری انجام داد، پس درک صحیح باعث واقع بینی و صحت سنجی در فرد خواهد شد و همین امر سبب می شود فرد مشکل را بزرگ ببیند نه این که خود را کوچک و حقیر به حساب بیاورد.
آموزش مهارت های مقابله ای، توان تحمل شرایط زمانی، بستر سازی مناسب، استفاده بهینه از موقعیت های به وجودآمده، تلاش و مهارت آموزی از جمله عواملی هستند که بر افزایش موفقیت و در نتیجه کاهش استرس تاثیر مطلوبی می گذارند.
همچنین باورهای غیر منطقی می تواند دیدگاه خوشبینانه ما را نسبت به دنیای پیرامون کدر نماید و اجازه ندهد واقعیت را آن گونه که هست بشناسیم. باورهای غیر منطقی آفت مغز هستند که باید تبدیل به باورهای منطقی شوند. فرد با شناخت خود و مدیریت رفتار می تواند از بروز آسیب جلوگیری نماید . شاید ربط دادن یک بوق زدن ساده به این همه مشکلات رفتاری و آسیب، باور پذیر نباشد؛ ولی واقعیتی است که باید بپذیریم و برای کاهش آنها تک تک افراد جامعه مسئول هستند . رفتار مناسب در این گونه مواقع باعث رفتار جمعی و تولد فرهنگ جدیدی خواهد شد.
علاوه بر موارد ذکر شده، رعایت برخی اصول کلی ذیل ، می تواند در کاهش رفتار آسیب زا، افزایش آرامش، لذت بخش کردن زندگی و ارتباط های انسانی تاثیر گذار باشد:
- مدیریت زمان داشته باشید و برای رسیدن به موقع برنامه ریزی نمایید.
ـ به جای بوق زدن از مهارت مقابله ای مانند : تنفس عمیق، ریلکس کردن عضلات و توقف فکر استفاده کنید.
- موقعیت جدید را به دقت ارزیابی نمایید و از مهارت مقابله ای، مهارت حل مساله و تصمیم گیری مناسب استفاده نمایید.
ـ حتی قوانین نانوشته را برای آسایش و احترام به خود و دیگران رعایت کنید.
ـ درصورت عدم مدیریت رفتار خود با یک متخصص مشورت نمایید.
