جلال مرادی
دکتری مدیریت اینده پژوهی سلامت
و کارشناس ارشد روانشناس بالینی
رانندگی عبارت است از کنترل وسیله نقلیه زمینی مثل خودرو، کامیون و اتوبوس. رانندگی بیش از فقط کنترل وسیله نقلیه است و نیازمند مهارت رانندگی، به کارگیری قوانین راهنمایی و استفاده از مهارت های رفتاری نیز می شود. در تمام دنیا رانندگان برای اخذ گواهینامه رانندگی باید آموزش رانندگی بگیرند و آزمون آن را با موفقیت بگذرانند. در ایران نیز شرکت در دوره های آموزش رانندگی و دریافت گواهی نامه برای متقاضیان استفاده از خودرو اجباری است.
گواهینامه رانندگی مدرکی رسمی است مبنی بر اینکه فردی میتواند با وسایل نقلیه دارای موتور مانند موتور سیکلت، اتومبیل، کامیون و اتوبوس رانندگی کند. اولین گواهینامه رانندگی را کارل بنز مخترع خودروهای مدرن، در سال ۱۸۸۸ دریافت کرد. او برای راندن خودروی خود که موسوم به موتورواگن (به آلمانی( Motorwagen : بود و دود و صدای قابل توجهی تولید میکرد، از دولت محلی اجازه رانندگی دریافت کرد. اولین کشوری که داشتن گواهینامه برای رانندگی را الزامی کرد، کشور پروس بود که در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۱۹۰۳ این قانون را به اجرا گذاشت. اولین قوانین رانندگی در ایالات متحده در سال ۱۹۱۰ و در ایالت نیویورک تصویب شد. و اولین ایالتی که داشتن گواهینامه (از سال ۱۹۱۳ ) را برای همه رانندگان الزامی کرد، نیوجرسی بود.
در ایران نیز مدتی بعد از ورود اتومبیل ها قوانین راهنمایی و رانندگی به اجرا در آمد. سالها دو نوع گواهینامه خودرو وجود داشت. گواهینامه پایه دو که مخصوص رانندگی با خودروهای با ظرفیت حداکثر ۳۵۰۰ کیلوگرم بود (مثل خودروهای سواری، مینیبوس و وانت بار) و گواهینامه پایه یک که مخصوص رانندگی با خودروهای بالای ظرفیت ۳۵۰۰ کیلوگرم (مثل کامیون ، اتوبوس و تریلر) بود. مدت اعتبار این گواهینامهها در ابتدا ۱۰ سال بود که بعداً به ۵ سال کاهش یافت. در حال حاضر گواهینامه پایه یک به همان صورت اول باقی مانده و گواهینامه پایه دو سابق به قوت اعتباری خود باقی مانده اما برای متقاضیان جدید صادر نمیشود به جای آن دو نوع گواهینامه به نامهای ب۱ و ب۲ تعریف شدهاست. دارندگان گواهینامه ب۱ در سال اول حق رانندگی از ساعت ۱۲ شب الی ۵ صبح را ندارند و مجاز به رانندگی خارج از شهر و در آزادراهها نیستند، همچنین حق ندارند با وسایل نقلیه عمومی رانندگی کنند. این افراد بعد از گذشت یک سال از مدت گرفتن گواهینامه ب۱ میتواند با شرکت در یک آزمون گواهینامه ب۲ که محدودیت های ذکر شده برای گواهینامه ب۱ را ندارد ؛ گواهی نامه خود را ارتقاء دهند. پس از دو سال گواهینامه ب۱ فاقد اعتبار است و در صورت بروز تصادف، شرکت بیمه به این افراد خدماترسانی نخواهد کرد.
قوانین راهنمایی و رانندگی تا حدودی توانسته است مدیریت و پایش رانندگان را در زمان اخذ رانندگی و در حین رانندگی انجام دهد ولی متاسفانه هنوز هم علت ۶۰ درصد تصادف های رانندگی را خطاهای انسانی باعث می شود. به طور میانگین هر ۲۴ دقیقه یک تصادف منجر به مرگ در ایران رخ می دهد و این موضوع هزینه مالی و جانی برای خانواده ها و کشور در بر دارد.
علاوه بر دریافت گواهینامه رانندگی به نظر می رسد رفتارهای های انسانی در افزایش ایمنی و آرامش رانندگی تاثیر بالایی داشته باشند .
در مجموع رفتار ها و مهارت های افراد می تواند علاوه بر کاهش تصادفات و درگیری ، باعث افزایش لذت در هنگام رانندگی شود. که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود:
رعایت دستور العمل های استفاده از خودرو: برای استفاده از وسیله نقلیه از سالم بودن آن اطمینان کسب کنید. هنگام سوار شدن بر خودرو، صندلی خود را مطابق با وضعیت جسمانی خود تنظیم کنید. میزان تسلط شما در هنگام رانندگی، بستگی به وضعیت نشستن شما دارد. بنابراین سعی کنید؛ طوری پشت فرمان قرار بگیرید که به فرمان، دنده ، پدال های گاز، ترمز و کلاج مسلط باشید. یکی از دیگر تنظیماتی که باید انجام دهید تنظیم کردن آینه های چپ و راست و آینه وسط خودرو که مهمترین آینه برای بهتر دیدن پشت سر و اطراف می باشد . شما با تنظیم کردن دقیق آینه ها از دید بهتری برخودار خواهید بود. قبل از حرکت و یا روشن کردن خودرو کمربند ایمنی خود را ببندید. پدال کلاج دنده خودرو را در وضعیت خلاص قرار دهید و خودرو را روشن کنید . با زدن دسته چراغ راهنما به طرف پائین و با مطمئن شدن از عدم عبور دیگر وسایل نقلیه با گرفتن کلاج دنده را در وضعیت دنده یک قرار دهید. ترمز دستی را از حالت ترمز خارج کنید و با اطمینان و با احتیاط حرکت کنید.
مدیریت سلامت: از سلامت خود مطمئن بودن مهم ترین نکته لازم برای رانندگی است. در هنگام بیماری به دلیل کاهش توان جسمی و استفاده از داروها از رانندگی پرهیز نمایید. جالب است بدانید در هنگام عطسه کردن شما حداقل ۱۲ متر را با چشمان بسته رانندگی خواهید کرد؟
مدیریت اضطراب : یکی از باورهای غلط در افراد این است که با وجود کسب مهارت و داشتن گواهی نامه ، هنوز با اضطراب رانندگی می کنند. اضطراب عوارض نا مطلوبی را بر ذهن و عملکرد فرد خواهد گذاشت. احساس خستگی ، عصبی بودن و بیقراری ، ترس و نگرانی ، بی خوابی یا بدخوابی ، تپش قلب و تنفس نامنظم و سریع ، عرق کردن ، سردرد و سرگیجه ، مشکل در تمرکز و حافظه ، لرزش یا پرش عضلات و تکرر ادرار از جمله آنهاست. علاوه بر مدیریت اضطراب از رانندگی ، سعی کنید استرس های دیگر را نیز مدیریت نمایید . مدیریت استرس به معنی نادیده گرفتن و یا کنترل آنها نیست؛ برنامه های روزانه و مسائل زندگی، بر رفتار های افراد تاثیر گذار هستند و در آنها استرس ایجاد می کنند. بنابراین از تکنیک های خود آرام سازی برای کاهش استرس بهره بگیرید. در طول روز از هر فرصتی برای خود آرام سازی استفاده کنید. همچنین در هنگامی که پشت فرمان احساس تنش می کنید عضلات خود را چند بار، سفت و شل کنید و سه بار نفس عمیق و آرام بکشید. سپس کلمه جادویی “آرامش باش و لبخند بزن “را به خود بگویید.
رعایت قوانین(هنجارها): پایداری و رعایت هنجار ها، منوط به آموزش توسط جامعه و درونی کردن آنها توسط افراد است . رعایت هنجارهای اجتماعی در حین رانندگی می تواند علاوه بر کاهش خطر ، ایجاد آرامش و مدیریت ترافیک را به دنبال داشته باشد.
مدیریت خشم: در مواقع عصبانی شدن از دست دیگر رانندگان یا پشت چراغ قرمز به جای بوق زدن، سعی کنید فرمان اتومبیل را گرفته، چند لحظه بدن خود را سفت و بعد شل نمایید؛ تا تنش به وجود آمده در شما تخلیه شود .حالا به جای بوق زدن، مهارت مقابله ای مانند: تنفس عمیق، ریلکس کردن عضلات و توقف فکر (بسه ) گزینه های مناسبی به نظر می رسند.
آرامش داشتن : در طول رانندگی، به آرامی نفس بکشیم، لبخند بزنیم، موسیقی ملایم گوش کنیم ، به مسائل تنش زا فکر نکنیم، موقعیت های جدید را به دقت ارزیابی نماییم، مسیر مناسب را از طریق (سوال کردن از پلیس، خواندن نقشه، اطلاعات رسانه های در مورد ترافیک و…) شناسایی کنیم.
مدیریت زمان : برای رسیدن به موقع برنامه ریزی نمایید.
نداشتن خواب آلودگی: پیشنهاد می شود حتی در صورت نبود خستگی برای بازیابی توان خود، هر ۲ الی ۳ ساعت توقف کوتاهی نموده و زمانی را به استراحت، تغذیه و … اختصاص دهید. می دانیم که رانندگی در زمان خواب آلودگی یا خستگی مفرط، منجر به کاهش هشیاری، کاهش واکنش در مواجه با خطر و کاهش میزان دقت و توجه خواهد شد. بنابراین به رانندگی با عنوان یک رفتار نیازمند توجه بالا بنگرید.
کارهای متفرقه ممنوع: آیا می دانید طبق ماده ۱۴۹ قوانین راهنمایی و رانندگی ، صحبت کردن ، آشامیدن و سیگار کشیدن و یا با گوشی موبایل حرف زدن ممنوع است؟
