غلبه بر استرس
استرس، نتيجه است از روابط پيچيدة ميان شما و محيطي كه در آن عمل ميكنيد. در طول زندگي، شما با مجموعهاي بزرگ از تغييرات مواجه ميشويد كه گاهي اوقات ماوراي حد كنترل شما هستند و بايد مورد رسيدگي قرار گيرند. گاهي اوقات شما احساس ميكنيد كه توسط تغييرات موجود در زندگيتان تحريك شدهايد. در مواقع ديگر، خصوصاً هنگاميكه كه اين تغييرات غير منتظره و ناخواسته هستند، ميزان استرس ميتواند افزايش زيادي بيابد. شناسائي اين تغييرات «گام اول» در كنترل استرس است. احتمالاً بعضي اوقات در زندگي خود با فشاري بيش از اندازه روبرو شدهايد. برخي از مردم، هميشه در حالتي بيش از حد توان و ظرفيت خود كار ميكنند. برخي ديگر تنها در شرايط سخت و افراطي تحت تأثير واقع ميشوند.
واكنش شما نسبت به فشارهاي بيش از اندازه ممكن است مثبت يا منفي باشد و بستگي به اين دارد كه آن فشارها را در يك مقابله و كشمكش در نظر بگيريد و يا يك تهديد و خطر. هنگاميكه ديد شما نسبت به يك وضعيت خاص منفي است، احتمال وقوع و ايجاد مشكلات، وجود دارد. هدف اصلي ما در اين قسمت از سلسله مقالات « استرس و غلبه بر آن» كمك به شما در شناسائي منابع استرس در خودتان - كه منجر به ايجاد يك واكنش منفي و احساس ناخوشايند ميگردد- ميباشد. زمانيكه منبع يا منابع استرس را شناسائي نموديد، در آن صورت در وضعيت بهتر و مستحكمتري قرار ميگيريد تا اعمال مناسب و مقتضي را انجام دهيد. آيا تا به حال زماني را براي مشخص كردن عوامل استرس را در خودتان صرف كردهايد؟ آيا تا به حال فكر كردهايد كه چرا ما ديگران را بيشتر از خودمان ميشناسيم؟ اگر خواسته باشيد درباره دوست يا همكارتان نظر بدهيد خيلي راحت مدت زيادي صحبت ميكنيد، در مورد خودتان چند جمله ميتوانيد بگوييد؟ حال كمي وقت بگذاريد و عوامل كه در شما ( در چند ماه اخير تا امروز) موجب فشار رواني شده است را يادداشت كنيد. اين عوامل را با فهرستي كه در زير ميآيد مقايسه كنيد. اين امر كمك بسيار زيادي به شما در شناسايي و متقابلاً كنترل فشارها، ميكند.
فشارهايv خود تحميلي:
1- انتظارات و توقعات غير واقع بينانه: ممكن است شما اهدافي دست نيافتني و غير عملي براي خود در نظر بگيريد و استانداردهاي بسيار بالايي را در نظر گرفته باشيد. ناكامي در نيل به اين اهداف، و فشارهاي كه براي رسيدن به استانداردهاي بسيار بالا برخود وارد ميكنيد، موجب ايجاد استرس ميشود. اگر انتظارات واقع بينانهتري داشته باشيد، به احتمال زياد در شما حس اعتماد و اطمينان قوت گرفته و احساس موفقيت خواهيد نمود.
2- فقدان اعتماد به نفس: ترس، محرك اصلي براي افرادي است كه فاقد اعتماد به نفس هستند. ممكن است شما در مورد مهارتها، دانش و آگاهيهاي خود در اجراي موفقيتآميز برنامههاي مختلف ترديد داشته باشيد. حس اعتماد به نفس را توسط آموختن ارزيابي موقعيتها و تصميمگيري در انجام اعمال مختلف، در خود تقويت كنيد.
3- ترس از بيكفايتي: ممكن است شما خصوصاً در مورد توانايي خود در نيل به يك هدف معين، دچار شك و ترديد باشيد. ترديد را از خود دور كنيد و موقعيتهاي جديد و بالاتر را با اطمينان تجربه كنيد.
4- فقدان خود ساماندهي: اگر از فشار كار زياد در عذاب هستيد، بايد ابتدا از خود بپرسيد خود سامان دهي من چقدر موثر است؟ افرادي كه تقاضاهاي زيادي از آنان ميشود لازم است تا بار كاري خود را تنظيم نمايند و از سلامتي خود به كمك انجام تمرينات ورزشي كافي، استراحت و مصرف غذاهاي مناسب مراقبت كنند.
نيازها و تمايلات ارضاء نشده: هنگاميكه نيازها و تمايلات مهم انسانv ارضاء نشده باقي ميمانند، فشارهايي ايجاد ميشوند كه احساس تهاجم، ناكامي، بيهودگي يا بدبختي به وجود ميآورند.
نيازهاي مهم و اصلي( غير از نيازهاي زيستي) عبارتند از پاداشها، قدرداني، امنيت، مقام و منزلت، قدرت و موفقيت. در عين حال كه ارضاي اين نيازها مهم ميباشند اما وابستگي رواني، افراطي به ارضاي نامعقول اين نيازها، آسايش شما را برهم ميزند و شما را در حالت نگراني باقي ميگذارد.
تقاضاهاي بيش ازv اندازه: تقاضاهاي بيش از اندازه، فشارهايي هستند كه در اثر وجود يك كار بسيار زياد و زمان بسيار كم براي انجام آن، ايجاد ميشوند. اين تقاضاها ممكن است حاصل از شغل شما يا ناشي از مسئوليتهاي غير مرتبط با كارتان باشند. همچنين امكان دارد تركيبي از تقاضاهاي محيط كار و محيط خانه باشد. ارزيابي و استنباط شما از ميزان فشار كارتان، به شدت بستگي به خودتان دارد و با كمي دقت ميتوانيد آنها را كنترل كنيد.
v روابط ارضاء نشده: هنگاميكه روابط و ارتباطات براي ارضاء خواستهها و تمنيات دچار شكست ميشوند، فشار حاصل ميگردد. در هنگام كار، روابط و ارتباطات بايد تشويق، مقابله، حمايت و احتمالاً دوستي لازم را فراهم نمايند. به نظر ميرسد در محيط خانه نيز نيازي مشابه وجود دارد، اما علاوه بر آنها نياز به محبت و نزديكي نيز موجود است. هر قدر كه شبكه حمايتي شما بزرگتر باشد و از سوي خويشاوندان نزديك خود احساس رضايت نماييد، مقاومت بيشتري در برابر استرس خواهيد داشت. لازم است تا براي ايجاد رابطه موثر و محكم در خارج از محيط كار، وقت و انرژي صرف كنيد. بعضي اوقات ما مهمترين اشخاصي را كه در زندگيمان وجود دارند، ناديده ميگيريم.
ترس ازv آينده: هنگاميكه در مورد آينده خود چه در محيط كار و چه در خارج از آن، احساس ترس، وحشت و نااميدي ميكنيد فشار ميتواند بوجود آيد. افرادي كه احساس ترس ميكنند، احتمالاً دچار عدم اطمينان و عدم قاطعيت شده و توانايي آنان در استفاده از موقعيتهايي كه برايشان پيش آمده كاهش مييابد. غالب روان شناسان بر اين عقيدهاند كه توجه بيش از اندازه و بي جهت به آينده، امري مضر است. ضمن اينكه ما قادر به برنامهريزي جهت پيشامدهاي معيني در آينده هستيم، اما تنها قادر به كنترل زمان حال مي باشيم.
نگراني براي اشخاصي كه دوستشان داريم: نگراني براي سلامتي و راحتيv اشخاصي كه به ما نزديك هستند، از قبيل والدين، همسر، فرزندان ( حتي بعد از ازدواج آنها)، خواهر و برادر و دوستان ما ميتواند سبب بروز فشار شود. اگر اين نگرانيها در حدي باشد كه باعث دغدغه فكري شما شود، مضر بوده و اين نگرانيها را از خود دور كنيد.
عدم توازن ميان كار بيرون و امور مربوط به خانه: هنگاميكه توازنv نامناسبي بين وقت و انرژي مصرف شده در هنگام كار و امور مربوط به خانه وجود داشته باشد، فشار حاصل ميشود. مديران بخصوص در معرض اين فشار قرار دارند. فشار كاري زياد ممكن است بسياري از روابط و كارهاي عادي خانه را مختل كند. نفوذ وظايف كاري به محيط خانه، باعث ايجاد تأثيرات منفي در فرد و اعضاي خانواده ميشود. شما بايد سعي كنيد در حد امكان در محيط خانه عاري از مشغلههاي فكري و عملي محيط كار باشيد. اين امر نه تنها براي شما بلكه براي ديگر اعضاي خانوادهتان لازم است. اكنون فرصتي براي شما پيش آمده تا منابع اصلي استرس را مشخص كنيد. آنها را به ترتيب الويت بنويسيد. آيا هنوز آنها بر شما فشار رواني وارد ميكنند؟ چه تدابيري براي آنها در نظر گرفتهايد؟ كمك به شناسايي عوامل استرسزا، اهميت بسيار زيادي دارد؛ زيرا، با اين كار شما قادر خواهيد بود استرسها را مهار و كنترل كنيد و با آگاهي كامل از تأثيرات منفي آن بكاهيد. در قسمت بعدي تدابير مقابله با استرس ( گام دوم) ارائه ميگردد .
